Tintinhull Garden - upalne lato w Somerset

No i mamy wiosnę i mieliśmy  Niedzielę Palmową i kwarantannę i pogodę taką jaka w kwietniu być powinna. Mła prawie już przedwczoraj w kąpieli olśniło na  dodatek ( zbawczy wpływ olejków eterycznych na umysł, he, he, he )  i znalazła nawet sposób  "na wyleczenie epidemii". Taa... upaństwowienie koncernów farmaceutycznych i niemal wszystkie jesteśmy zdrowe ludzie, he, he, he.  Od razu weselej jej się zrobiło od tego pomysła na zarazowe remedium. No tak, ale u nas nadal panicznie, teraz będziemy mieli uspokajacza w postaci maseczek tylko nie wiadomo czy zdążą z tym  uspokajaniem tak wszędzie  bo ludziskom na południu Europy  cóś się zaczęło przejadać i mła sądzi że jeszcze trochę a będzie tam nie tyle po epidemii co po panice. Dobra, prawie już przedwczoraj mła posadziła bratki swojej rodzinie po drugiej stronie, w niedziele miała sobie popielić we własnym ogrodzie. Może nawet pocharczeć  i popluć na rabatki, wszak one i tak wystawione na ultrafiolet. Koty już w ogrodzie siedziały, słoneczko je zaprosiło do rozwalania się na kępach żagwinu. Tak sobie mła przed południem myślała, a potem się pokręciła, na spacer poszła i przycięła popołudniowego kumora. Potem Mamelon do niej zadzwoniła i omówiła  swoje księżniczkowanie w wieży, które też jej się powoli przejada bo w ogrodzie trza bukszpany ciąć i pryskać ( Mamelon sporo zrobiła jeszcze przed księżniczkowaniem ale z tyłu  domu ma nadal mnóstwo  do roboty ). Kotów mła się nie mogła dowołać  bo one zajęte owadami fruwającymi i straszeniem gołębi  ( Szpagetka ), dopiero pierś kurza je do chałupy na troszki zwabiła ( Szpagetka olała białe mięso ). Mła  się teraz zastanawia jak ten dzień jej umknął, jak mimo pogody mógł  być taki rozmemłany i nicnierobieniowy. Powinna teraz jakieś  śledztwo aromatyczne uskutecznić albo sobie cós miłego z podróżowania przypomnieć żeby się nie nazywało że kumpletnie nic nie robiła!

Mła przypomniał  się ogród który zwiedzała w upalny lipcowy ranek na prawdziwym angielskim zadoopiu. W kamiennej wiosce Yeovil stoi sobie kamienny dworek z XVII wieku, zbudowany jak  wszystko w najbliższej okolicy  z  lokalnego kamienia zwanego Ham Hill ( szynkowe wzgórze, czy tak jakoś - w każdym razie kamor ma lekko różowawy odcień ). Wokół tego dworku na początku wieku XX niejaka Phyllis Reiss stworzyła ogród a właściwie ogrody. Zainspirował ją ogrodniczy cud czyli ogród w Hidcote Manor i postanowiła stworzyć cóś podobnego tylko w mniejszej skali. Cytując materiały National Trust - Tintinhull Garden (...) jest jednym z najbardziej harmonijnych ogrodów w Wielkiej Brytanii - niewielki, ale doskonale ukształtowany wg. wizji Phyllis Reiss. Różne "pokoje" są pełne zapachu i koloru, z wypielęgnowanymi trawnikami, basenami i fantazyjnymi borderami". Ponoć Phyllis Reiss zaprojektowała ogród tak żeby jak najlepiej "układało mu się " z domem. Projektowała nasadzenia tak żeby z każdego okna domu można było zobaczyć ciekawy, inny ogrodowy widok ( ten XVII budynek w ten sposób właśnie został  zaprojektowany - Phyllis zostało dostosowanie widoków do wnętrz, przełamanie dotychczasowej monotonii nasadzeń , że tak rzecz ujmę ) a wybierając kolory roślin starała się żeby harmonizowały z kolorem kamiennego domu. Zwykła była o sobie mawiać "Nie mogę znieść żadnego rzucającego się w oczy miejsca, które przez długi czas byłoby pozbawione kwiatów i kolorów" i mła świetnie ją rozumie.

Tintinhull uchodzi za formalny ogród sadzony bardzo nieformalnie, znaczy z wiejska. Chyba najbardziej to widać w projektowaniu rabat borderowych. Co to  są rabaty borderowe? Wiele ogrodów rezydencjonalnych na wyspach było podzielonych murami bądź wysokimi żywopłotami. Ochrona przed wiatrami hulającymi tak że nam tu w głębi lądu mieszkającym może nie starczyć wyobraźni,  przed szkodnikami czyli amatorami jarzynek ( angielscy ogrodnicy wręcz nienawidzili dzikich królików, żadne ogrodowe "zło" nie mogło się równać z pożeraczami sałaty i kapust ), przed niepowołanym okiem  ( ileż ciekawych sprawek działo się takich ogrodach, "Kontrakt Rysownika" się kłania, he, he, he ). Około połowy XIX wieku pojawiły się pomysły na zagospodarowanie przestrzeni przy murach i żywopłotach. Pod koniec panowania królowej Wiktorii tzw. wallborder w ogrodach rezydencjonalnych był już czymś powszechnym. Szczyt doskonałości  został  osiągnięty na przełomie wieków XIX i XX , związane to było głównie z projektowaniem ogrodów przez twórców z  kręgów Arts And Crafts. Phyllis Ress wyraźnie inspirowała się osiągnięciami projektantów związanych z  tym artystycznym ruchem ( przeca Hidcote Manor Gardens są tak Arts And Crafts że chyba już bardziej nie można, mła wie co pisze bo  żywcem widziała te ogrody ). W Tintinhull są użyte wszystkie "ogrodowe numery" jakie stosowano w projektowaniu zielonego na wyspach na przełomie wieków - "zielone pokoje" czyli niezależne mniejsze ogródki wydzielone przez mury i żywopłoty, do których prowadzą tajemnicze drzwi bądź otwory w żywopłocie  ( do takiego zażywopłotowanego czy obmurowanego ogrodu można zerknąć ale nigdy nie omiecie się go całego wzrokiem inaczej niż będąc  w nim ), są baseny, fontanny, altany a także ogród warzywny i sad ( w Tintinhull w sadzie są domki dla zwierząt w kształcie mało przypominającym kurnik czy królikarnie, jeden jest nawet miniaturą dworu Tintinhull ).

Tintinhull w 1933 został kupiony przez małżonków Reiss jako "wymarzona" siedziba i Phyliss wzięła się ostro do roboty. Nie była profesjonalistką, zajmowała się własnym ogrodem z pasją a inspirację czerpała z podróży i z ogrodniczych pomysłów znajomków. Wpisać w ogród dom, który jest widoczny z każdej jego części, różnicować ten ogród mając na uwadze to że układ ogrodu zaplanowano z myślą o osobach spoglądających z domu,  wcale nie jest sprawą prostą dla projektanta zieleni a co dopiero dla amatorki, choćby takiej z pasją. Phyllis sięgnęła do projektów słynnej projektantki zielonego Gertrudy Jekyll, ale uprościła znacznie nasadzenia, rezygnując z ilości gatunków i odmian na rzecz powtarzalności nasadzeń. Wprowadziła też nieco żywszą kolorystykę. Rośliny zostały wybrane z wielką starannością, głównie ze względu na efekt dekoracyjny jaki można było za ich pomocą uzyskać, a nie ze względu na botaniczne walory czy rzadkość występowania. Ogród jest "oszukańczo zdyscyplinowany" znaczy jego ścisłe ramy formalne są równoważone znacznie swobodniejszym sposbem sadzenia kwiatów. Phyllis sadziła również rośliny architektoniczne, które są "ramą" dla obrazu z bylin przez cały rok. Po śmierci Phyllis w 1961 roku ogród przeszedł na rzecz National Trust. Dwadzieścia lat po jej śmierci  dom i ogrody wynajęła od stowarzyszenia Penelope Hobhouse, jedna z najbardziej znanych projektantek ogrodów. To właśnie podczas pobytu w Tintinhull Hobhouse rozwinęła  pomysły kolorystyczne na nasadzenia, w swoich pracach a także książkach dotyczących ogrodnictwa często powołuje się na swoje doświadczenia związane z prowadzeniem ogrodu w Tintinhull. Cały ogród składa się z siedmiu wydzielonych obszarów, wszystkie nawiązują do klasyki Arts And Crafts, choć stopień inspiracji jest różny. Oczywiście każda część to inne ogrodnicze wyzwania, od spokojnej zabawy kolorami roślin na borderach do wyzwania jakim jest sadzenie roślin w tzw. suchym cieniu. Jak to mawiała Phyllis "Zrobiliśmy co w naszej mocy, aby jak najlepiej wykorzystać każdy cal".

A jakie wrażenie zrobił ogród na mła? No cóż, "oszukańcza dyscyplina" jej w jakiś szczególny sposób nie zafascynowała, choć mła przyznawa że może to było dlatego że przed zwiedzaniem  tego ogrodu zwiedzała ogród wg. oryginalnego projektu Gertrude Jekyll, w związku z czym była wybredna jak ten wybred. Ogródek jakoś ją mniej zafascynował niż otwierane chińskie sekretarzyki z początku XVIII wieku ( wolontariusz, starszy brytyjski gentelmen  zwabił Mamelona i mła na pokazywanie tajnych szufladek, było uroczo ). Za to odkryła w tym ogrodzie morinię, która usiłowała potem bez powodzenia uprawiać na Suchej  - Żwirowej. Dziś mła  myśli że zwiedzała ogród w nieodpowiednim czasie - " Było smaszno, a jaszmije smukwijne Świdrokrętnie na zegwniku wężały, Peliczaple stały smutcholijne I zbłąkinie rykoświstąkały.", znaczy na burzę się jakby miało. No i zmęczenie swoje zrobiło, na zdjęciach ( nawet tak kiepskich jak foty mła ) dopiero widać że ogród jest naprawdę cool.

Giovanna od fig i czereśni

Mła ma dziś problem z blogerem, nie może odpisywać na komenty. No cóż, zdarzają się wpadki ale na szczęście  nie takowe jak w słynnych już lekcjach z TVP ( mła  dziś czytała takich którzy bronią pań uczycielek i twierdzą że winni są telewizyjni bo ich nie przygotowali - zdaniem mła  rodziców  dzieci to mało obchodzi co i kto za tym stoi,  winą uczycielek jest brak znajomości powiedzenia "Nie potrafisz nie pchaj się na afisz", trza było  w  domu siedzieć i zaklinać Librusa a nie robić z siebie pośmiewisko a dzieciom wodę z mózgu i to  że w TVP nikt tego nie opanował,  tych pań bynajmniej nie usprawiedliwia z żenady jaką zgotowały swojemu środowisku przecenieniem własnych możliwości ). Politycznie się przy kofie mła   rankiem rozrywała  ale co to  za  rozrywka - taa...dzieje się  po  wierzchu a tak naprawdę się nic  nie  dzieje, bo gwiazdy naszej polityki  nawet paniką zarzundzać nie potrafią. Jakoweś przedstawienia które mało  kto śledzi bo  szczerze pisząc to większość ludzi ma w głębokiej doopie problemy wyborcze, mają w końcu naprawdę poważne problemy życiowe. Właśnie  zderzamy  się ze ścianą i to jest  istotne a nie pacynki i opowiastki kto , kiedy z kim i  dlaczego będzie  się "na  władzę" umawiał. Jak tak  dalej pójdzie to pacynki  a nawet  sam kukiełkowy nie tylko nie dostaną cukierków a jeszcze oberwać mogą za zajmowanie się dupą Maryni, tudzież ondulowaniem mgły ( maseczki, rękawiczki obywatelskie a w  szpitalach podstawowych  zabezpieczeń  brak ) zamiast tym czym powinny. Jeżeli na skutek własnej  głupoty zafundują nam zbiorową traumę to  wybory do jakichkolwiek władz będą ich najmniejszym problemem. Mła jest głęboko  zdegustowana i szczerze pisząc znudzona pieprzeniem politycznych i jak  większość jej  ziomków smętnie patrzy na coraz bardziej niepokojąco niestabilny  real.

Trza odtrutki na paskudyzm siedzenia w  domu, coraz bardziej  niestrawną papę wirtualną fundowaną nam  przez zarzund, rzeczywiste problemy które właśnie  wyłażą i pogodę która  człowieka nie rozpieszcza. Mła  poszukała i  znalazła - tadam, tadam, oto Giovanna od fig i czereśni! No i od   żyjątek  różnych. Mła  nie będzie  Wam wypisywała różnot o samej  Giovannie Garzoni , jej jest poświęcona naprawdę przyzwoicie zrobiona strona w polskiej wiki ( zachęcam  do  wyczytków, dobrze jest mózg trenować w kwarantannie domowej  jak już prawie niczego innego na powietrzu trenować nie można ).  W XVII wieku nastąpiło  cóś, Panie  tego, niezwykłego - kobiety wzięły  się na serio za wykonywanie  zawodu artystki.  Nie  tylko o  sztuki plastyczne mła się rozchodzi, kobiety  zaczęły śpiewać nie tylko wtedy kiedy  były zakonnicami ale śpiewać zawodowo, żeby pieniążki  zarabiać. Coraz śmielej zaczęły  wygryzać chłopców  grających kobiece role w  teatrach. Zaczęły oczywizda też rysować i malować ( za rzeźbę monumentalną wzięły się trochę później ). Włoski manieryzm i barok to  czas w których tworzyło na  wysokim poziomie kilka bardzo utalentowanych pań - Lavinia Fontana, Sofoniba Anguissola, Fede Galizia, Elisabetta Sirani ( założycielka szkoły malarstwa dla płci pięknej w Bolonii ) i zdaniem mła jeden z największych artystów baroku ( piszę nieprawilno w formie męskoosobowej  bo wielka sztuka ma za nic płeć ale jej odbiorcy już niekoniecznie, wszak artystka doby  baroku to nie jest  ciągle w  powszechnym mniemaniu społecznym któś  taki jak  Rembrandt  czy Caravaggio  ) - Artemisia Gentileschi. Poza Italią, w której kobiety artystki emancypowały  się  najszybciej, działały Clara Peeters, Judith Leyster, Rachel Ruysch i cała masa inszych pań znanych gównie historykom sztuki. Dobra, koniec  wtrętów  feministycznych.

Większość pokazanych tu prac to martwe natury wykonane techniką akwareli na pergaminie. Dla mła prawdziwa radość dla oczu. Po pierwsze to tematy jej bliskie, roślinki znaczy. Po drugie subtelność  która z naturalizmu czyni sztukę i opanowanie rzemiosła, dziś tak niedoceniane i czasem wręcz nieobecne w pracach współczesnych  artystów, którzy z tzw. szczerości przekazu uczynili święty, artystyczny obowiązek (  co niestety zaowocowało powstaniem mnóstwa nikomu niepotrzebnych  hym... tego... dzieł , które wcale nie są szczere za to żenująco nieudolnie  zrobione - wicie rozumicie, dość powszechny wysoce  artystyczny lejeń  na  rykowisku, ukrywajacy się pod  postacią dwóch kwadratów z folii odblaskowej w kontrastowych coolorach, podświetlonych "instalacją"  świecącą  światłami o różnym  zakresie  fal a pod tym wszystkim "happening" w postaci artysty opowiadającego jakie ma głębokie  wnętrze  i przy okazji polewającego wernisażowych wodą z konewki  - takie tam artystowanie ).

A tu proszę, realizm nie fotograficzny tylko magiczny. Uroda wszystkiego codziennego. Mła oglądając te pełne życia martwe natury, zamknięte w innej formie istnienia przypomniała sobie dawno temu widziany film. "Wszystkie Poranki  Świata" się nazywał a po francusku jeszcze piękniej "Tous les matins du monde" i  zdaniem mła jest jednym z najlepszych filmów o przemijaniu i sztuce jako remedium na tzw. ból istnienia a także o cenie jaką płaci się za dar czy raczej  przymus  tworzenia. "Wszystkie poranki świata mijają bezpowrotnie" ale po niektórych zostaje ślad. Mła  pamięta  też świetną muzykę z tego filmu, viola da gamba i te pozornie proste barokowe kawałki przesycone emocjami, niekiedy wręcz nimi kipiące. Film stary bo gdzieś tak z początku lat dziewięćdziesiątych ale mła postanowiła że sobie go ponownie obejrzy i sprawdzi czy się nie zestarzał ( czasem się zdarza ale dobre kino dłużej się  trzyma ). A może sobie w ogóle poszaleje, na  całość pójdzie z tymi seansami i np. zobaczy jak  się trzyma "Vatel"? Czy oparł  się upływowi czasu? A może sięgnę do takiej starzyzny jak "Kontrakt Rysownika"? Swego czasu ten niepokojący film Greenewaya zrobił na mła spore wrażenie, może czas na odkurzenie filmidła?

No proszę i jak  dużo gryplanów urodziło się za sprawą Giovanny od fig i czereśni. Nie dość że się człowiek pozachwyca tymi perełkami to jeszcze sobie inne miłe perełki do oglądania znajdzie. Na koniec o piesku. Mła  się  przyzna że obrazek do niej przemówił ( nie, nie jak do dziada bo dziadu nic nie odpowiada,  tylko tak do serca ). No i mła  zaczęła  śledzić. Po naszemu "Piesek pokojowy z chińską filiżanką i ciastkami" po włosku  "Canina con biscotti " ( chińska filiżanka gdzieś się zapodziała choć czasem pojawia się w niektórych opracowaniach  "e tazza cinese" ) powstał około roku 1648, w czasie kiedy artystka mieszkała we Florencji ( dziś można go obejrzeć w Palazzo Pitti, nie jest to  wielki obrazek niecałe czterdzieści na bardzo  niecałe trzydzieści cm, malowany techniką olejną na płótnie ). Piesek a właściwie suczka ( la cagnolina ) należała  do ostatniej z rodu della Rovere, Wiktorii wielkiej księżnej Toskanii ( sławny ród parantela i tak dalej nie uchroniły księżnej przed niespodziewankami życiowymi - miała okazję przyłapać własnego męża, chlubę  florenckiej  nauki Ferdynanda II di Medici, in flagranti z hrabią Brutem della Molerą - gdyby to była dama to normalka ale hrabia?! - nie dziwota  że Wiktoria tak ceniła  lojalność suczki  że kazała ją portretować, he, he, he ). Podobnie jak figi, cytryny czy gruszki, nieznany jeż czy martwy motyl, suczka razem z elegancką obróżką z dzwoneczkami, przynależnymi suczkom z książęcych rodów  biszkoptami i porcelanową miseczką  została zapisana w czasie przez sztukę. W Palazzo Pitti wisi sobie suczy portrecik w korytarzu wśród innych miniatur ale tak naprawdę to można by ją spokojnie powiesić przy portretach jej państwa. A może lepiej nie, jeszcze odciągałaby uwagę zwiedzających. Skoro zainteresowała  mła i inni by się mogli zainteresować i byłoby po książęcym majestacie uwiecznionym przez sławnych portrecistów. Mła niestety nie dowiedziała się jak owa su się wabiła, pozostaje dla niej małą  la cagnolina.

Dla nastroju mła  Wam zapuszcza fragment ścieżki dźwiękowej z "Tous les matins du monde",  wyrażając nadzieję że nie uznacie tego za smętne rzępolenie jak niektórzy ciężko muzykalni z  rodziny mła.

Codziennik - pachnący kwarantannik

Wygrałam z Ciotką Elką zakład o to że szpitale zamienią się centra roznoszenia zarazy (  model włoski  z wybiegu w Milano  ). Ciotka nie wiadomo dlaczego obstawiała sterylność naszej służby zdrowia  ( a przeca ma z nią częsty kontakt   ) a mła na odwyrtkę, że jak nic zostaną siewcami   (  bo miała tzw. wiadomości wyniesione z lektur szkolnych  i wiarę w naszych zarzundzających ). Czekoladę niestety muszę zakupić sobie sama bo Ciotka Elka nie będzie łazić na koronaparty w godzinach sklepowych wyznaczonych dla staruszków. Ciotka postanowiła  się odkuć i usiłuje założyć się z mła  w  temacie  wyborczym, przerżnie  bo mła  pokłada silną wiarę w zarzundzających. Jak cóś  trza spieprzyć to można na nich liczyć! No to już wiecie że u nas w czasie kwarantanny hazard kwitnie, znaczy grzych podniósł  swój ohydny łeb (  Włodzimierz cóś tam zaczął przebąkiwać o zakładzie w którym stawką byłaby bomboniera z ekstra pralinami ). Tatuś dochodzi dalej do się, przestawił sobie  telewizornię na  Animal Planet i kanały  typu History Discovery i wyraźnie mu lepiej na jaźni. Dżizaas miała  przygody bo i jej Tytus poczuł był  wolę bożą, tylko że w przeciwieństwie do Tatusinego Tytusa 2 wrócił  dopiero po  trzech dniach ( w związku z tym  Dżizaas i Dżizaasowy nielegalnie  szwędali się nawołując nieposłuszne kociszcze ). Mamelon zamknięta jak książniczka w wieży a Sławencjussz robi za smoka. Małgoś znowu ma napady krnąbrności i brzydko mówi na premiera, który przeca dla niej chce dobrze jak ociec jaki, he, he, he. Cio Mary z Wujkiem Jo również oglądają programy "nationalowo- discoverowe" ale u nich to jest wstęp do  dyskursów. Znaczy u nas po staremu i dobrze!

U kotów, które za nic mają kwarantannowe rygory też nie jest źle. Dziewczynki w stanie średniego ugrzecznienia, Mrutek robi za bon vivanta ( madka będzie musiała niektóre z ekscesów ukrócić bo kot małpiego rozumu dostaje ), Pasiak i Epuzer zostali już niemal  domownikami. Było śledztwo w sprawie zaginięcia piersi kurzej ale Małgoś po przesłuchu przyznała się że uległa  wyłudzającym, mła postanowiła  nie  wyciągać konsekwencji tym bardziej że konsekwencje robią się coraz bardziej zużyte ( były próby olewania i to dosłowne, wyznaczonych na zewnętrznym parapecie  miejsc postojowych dla dochodzących i dla wywalonych karnie z domowych wnętrz  ). Okularia przyniosła pierwszego kleszcza w  tym sezonie, czas pryskać! Mła  naszła  go przy międoleniu koty i szybciutko usunęła, musiał  ją napaść  gdzieś tak pod koniec ubiegłego weekendu. Natychmiast przejrzałam insze koty  ( Epuzer protestował a  Pasiak uciekł ) ale szczęśliwie  na żadnym nic  wrażego przyczepionego nie znalazłam. Mrutek oczywiście od razu chciał klesza "dla siebie", musiałam paskudę ( klesza nie Mrutiego ) szybko topić w kibelku oganiając się od kota.

Mła robi sobie obecnie doma sródziemnomorskie klimaty, należy jej się. Mła się nawet posunęła  do  tego że te klimaty są nie tylko sródziemnomorskie ale i bardziej egzotyczne. Znaczy mła  wyciągnęła kominek zapachowy i w te zimne dnie i noce  rozkoszowała się upojną wonią bergamoty i drzewa sandałowego. W ramach kwarantannianych rozrywek umysłowych mła   przeprowadziła śledztwo na temat bergamotowy. Bergamota Citrus bergamium czyli cóś co czasem się nazywa cytryńcem bergamotą a uprawia się głównie w Kalabrii. Rejonem z którego pochodzą najprawdziwsze z najprawdziwszych bergamotek jest Reggio di Calabria, okolice miasteczka położonego nad  Cieśniną Mesyńską, tak po prawdzie to prawie naprzeciw  Mesyny. Pierwsze cytrusowe drzewka zaczęto uprawiać na tych terenach bardzo dawno temu, z fresku datowanego na I wiek n.e, znalezionego w Pompejach w "Domu Ogrodnika", na którym widnieje drzewko z dwudziestoma jeden cytrynami, możemy wnioskować że cytrusy ( prawdopodobnie cytryny ) pojawiły się w tym właśnie czasie w Italii. Archeolodzy i historycy twierdzą że pierwsi przedstawiciele cytrusów, cytrony, najprawdopodobniej znane były na terenach dzisiejszych Włoch w II wieku p.n.e., pojawiły się wraz z diasporą żydowską wykorzystującą ich owoce podczas święta Sukkot ( w Polsce określało się to jako Święto Kuczek ). Bergamotę czasem nazywa się gorzką pomarańczą Citrus × aurantium   ( mieszaniec Citrus maxima x Citrus reticulata ), która została przywieziona do Italii w XI wieku przez powracających z Palestyny uczestników Wypraw Krzyżowych, gdzie uprawiana była na skale niemal masową już w X wieku ( dzięki Arabom, którzy przywieźli ją z południowej Azji ). Tak pisze w mundrych książkach.

Tylko że... Sycylia od roku 828 do roku 1060 znajdowała się pod panowaniem Aghlabidów, którzy co i raz napadali lądową część Italii. Przynajmniej do 915 roku kontrolowali okolice nad rzeką Garigliano a jeszcze w 918 napadli na Reggio ( pojmano wówczas wielu mieszkańców i sprzedano ich jako niewolników do Afryki i na Sycylię ). Wszędzie tam gdzie władali muzułmanie zmniejszał się areał winnic ( wiadomo, picie alkoholu jest grzechem dla muzułmanów ) a zwiększał się areał cytrusowych sadów. Więc tak po prawdzie to nie wiadomo jak te pomarańcze gorzkie trafiły do tej Kalabrii. Mła naszła takie info że pomarańcza gorzka to ponownie została przez krzyżowców to Italii przywieziona. Hym... każdy chce zdaje się przypisać komu innemu zawleczenie. Jednakże pomarańcza gorzka bywa klasyfikowana jako cóś odrębnego od bergamoty ( z cytrusami, które są mieszańcami gatunków zawsze jest kłopot ). No, nie do końca to jest prawilne albowiem pomarańcza gorzka występuje w dwóch formach - Citrus aurantium ssp. aurantium i Citrus aurantium ssp. bergamia  ( badania genetyczne ujawniły że różnica pomiędzy formami wynika z tego bergamotki kiedyś tam miały wśród przodków prawdopodobną hybrydę cytryny i gorzkiej pomarańczy ). To drugie to nic innego niż synonimiczna nazwa łacińska bergamoty, przynajmniej tak jest do tej pory w klasyfikacjach botanicznych. Skąd się wzięła nazwa beragmota? Na pewno nie od nazwy miasta Bergamo.  Bergamota pochodzi od włoskiego słowa bergamotto które jest z kolei  orientalnego pochodzenia ( konkretnie o  język turecki chodzi - Bej armudu - książęca gruszka ). To tureckie pochodzenie słowa sugeruje że druga forma pomarańczy gorzkiej musiała być znana dopiero po pojawieniu się na europejskiej scenie Turków, czyli najwcześniej pod koniec średniowiecza. Po tym że uprawy bergamoty rozpowszechniły się dopiero w wieku XVII mła wynosi że ten podgatunek pomarańczy gorzkiej pojawił się w Europie  gdzieś kole XVI wieku ( to jej prywatna dekukcja, nie ma co tego umieszczać w żadnych przypisach, he, he, he ). Drzewo bergamotowe, jest trudne w uprawie ponieważ ma duże wymagania glebowe i klimatyczne a zarazem niską odporność na choroby. Ponoć w uprawie domowej też nie należy do najłatwiejszych, to nie kumkwat ani kalamondynka. W uprawie pod niebem osiąga wysokość około czterech metrów, kwitnie dwa razy w ciągu roku a owoce zbiera się od grudnia do marca. Dojrzałość osiąga w wieku dwunastu lat, wówczas drzewo wydaje około 350 owoców. Drzewa starsze mają do 800 owoców. Z tej ilości owoców można otrzymać cóś około jednego kg olejku. Olejkowe dobro dzieli się na pięć kategorii: najwyższa jakość jest uzyskiwana z mechanicznego wytłaczania skórek, a potem są różne akcje z wodą, opadłymi owocami, a nawet sokiem.

Ten najwyższej jakości olejek z bergamoty uchodzi za najlepszy ze wszystkich cytrusowych olejków jako że najłatwiej łączy się go z innymi zapachami ( nie jest tak przerażająco cytrusowy jak olejki cytrynowy i pomarańczowy czy "specyficzne" olejki cytronu, grejpfruta i mandarynki ). Olejek bergamotowy jest np. jednym z głównych składników pierwotnego przepisu na wodę kolońską skomponowaną przez Farina na początku 18 wieku w Niemczech ( pierwsza wzmianka o olejku bergamotki jako składniku zapachowym perfum pochodzi z 1714 roku ). Teraz będzie troszki o olejku neroli, który czasem uchodzi za taki pozyskiwany z kwiatu bergamoty. Taa... uchodzi, ale naprawdę klasyczny olejek neroli uzyskuje się z kwiatu pomarańczy gorzkiej Citrus aurantium ssp. aurantium (  z odmian 'Amara' lub 'Bigaradia' ). Polska wiki podaje że olejek neroli w średniowieczu był używany i wprowadzony jako modny zapach został przez księżnę Neroli. Taa... wszystko to prawda z tym że nie w średniowieczu a pod koniec wieku XVII i wprowadziła go nie księżna a księżniczka Neroli ( Anna Maria Orsini, ta na portrecie powyżej,  była księżną Bracciano ). Czym olejek neroli różni się od zapachu olejku z kwiatów pomarańczy? Zapach oleju eterycznego z kwiatów pomarańczy uchodzi za słodszy i bardziej kwiatowy, neroli jest zdaniem mła zapachem bardziej wyrafinowanym. Interesujące że produktem używanym do ekstrakcji olejków są te same kwiaty pomarańczy gorzkiej, różnice pomiędzy rodzajami olejków uzyskuje się odmiennym sposobem ich  pozyskiwania. Olejek neroli ekstrahuje się przez destylację z parą wodną, a kwiat pomarańczy ekstrahuje się w procesie enfleurage ( przejmowanie zapachu za pomocą bezwonnego tłuszczu, kto czytał "Pachnidło" ten skojarzy to z uzyskiwaniem zapachu narcyzowego , tam jest opisany proces, chyba nawet dwa sposoby ) a dziś za pomocą ekstrakcji rozpuszczalnikiem. Pomarańcza gorzka jest źródłem pozyskiwania jeszcze jednego olejku eterycznego - bigarade petitgrain  ( z francuskiego "mały owoc" a bigarade to nazwa od  odmiany 'Bigaradia ') pozyskuje się niedojrzałych maleńkich owoców, z liści i zielonych gałązek. I to by było na tyle.