To będzie coś zupełnie innego niż chaos Genui i splątanie jej wąziutkich caruggi. Wracając z Ligurii do Bergamo zajechalim do Sabbionety tak nie całkiem po trasie, bo to miasteczko leży na uboczu, tak w pół drogi między Parmą i Mantuą. Płasko wokół jak na naszych Żuławach, bo to Nizina Padańska, właściwie samo jej serce. Miasteczkowy teren położony na terenie aluwialnym, między rzekami Pad i Oglio a także wzdłuż szlaku starożytnej Via Vitelliana. Od zawsze osada tu leżąca zajmowała strategiczną pozycję w sercu doliny Padu, który zresztą przepływa naprawdę blisko miasteczka. Jak na początek upalnego września okolica zielona, mła szybko pokumała że jest tu dość wilgotno. Jakby żabia zieloność tego nie zdołała zasygnalizować, to widok setek czapli czynił z tej wilgotności oczywistość. Nie że wszędzie moczary, Panie tego, ale jest na tyle dużo wody w pobliżu że ptactwo wodne masowo występuje. Na mła jednak największe wrażenie zrobiły zwykłe gołębie obsiadające renesansowe mury okalające miasteczko. Mur żył swoim własnym życiem, sprawiając że mła poczuła dotknięcie nadrzeczywistości, które nasiliło się po wejściu do miasteczka. Pora nadciągającej sjesty, na ulicach niemal pusto i uczucie że weszło się do obrazu Giorgio Chirico. Baaardzo surrealistycznie, no ale jak może być inaczej? W końcu poruszamy się w maszynie do mieszkanie, mieście idealnym - urbus idealis.
Nazwa Sabbioneta pochodzi od słowa sabulum, które oznacza piasek. Drzewiej termin Sabbioneta odnosił się nie do pojedynczego zamieszkałego ośrodka, lecz do terytorium rządzonego w X - XII wieku przez rodzinę hrabiów Sabbioneta, która później podzieliła się na kilka gałęzi. Miasteczko było stolicą niewielkiego księstewka położonego między nieco większymi państewkami regionalnymi: Księstwem Mediolanu na zachodzie, Księstwem Mantui na wschodzie, za rzeką Oglio, Księstwem Parmy i Piacenzy na południe od Padu. Terytorium to leżało na wschodnim krańcu diecezji Cremony i stanowiło kluczowe skrzyżowanie szlaków handlowych zarówno dla ruchu handlowego w środkowym biegu Padu, jak i dla komunikacji między dolną Brescią a Emilią. Dzisiejsza wersja Sabbionety została zbudowana przez Wespazjana Gonzagę Colonnę w latach 1554 - 1591, na miejscu twierdzy należącej do jego dziadka Ludovica i starożytnej osady.
Wespazjan Gonzaga Colonna to przedstawiciel bocznej linii rodu Gonzaga. Lenna Sabbioneta i Bozzolo zostały stworzone przez uważanego za protoplastę gałęzi rodu markiza Gianfrancesco Gonzagę, drugiego syna markiza Mantui Ludovica III, zwanego Turkiem, który to Gianfrancesco zapisał je swojemu najmłodszemu synowi Carlo, który z kolei przekazał je swojemu synowi Ugolotto. Ten ostatni zmarł bezdzietnie, a twierdze przeszły w ręce starszego brata Carla, Ludovica. Ludovico, po podziale lenna z bratem Pirro w 1521 roku, otrzymał ziemie Sabbionety. Po śmierci Ludovico, jego syn Luigi Gonzaga "Rodomonte", cesarski kapitan Karola V, został mianowany następcą . Synem "Rodomonte" był urodzony w 1531 roku Wespazjan. Uzyskał cesarską inwestyturę Bozzolo, Ostiano, Rivarolo, Rodigo i Sabbioneta. Wespazjan był dworzaninem Filipa II Hiszpańskiego. W 1577 roku uzyskał tytuł księcia Sabbioneta od cesarza Rudolfa II, swojego bliskiego przyjaciela. Po śmierci Wespazjana w 1591 roku księstwo przejęła córka Izabela, która z kolei zostawiła Sabbionetę swojej siostrzenicy Annie Carafie. Wraz z synem tej ostatniej, Nicolą Marią, wygasła dynastia Wespazjana Gonzagi a w 1689 roku księstwo Sabbionety przeszło w posiadanie Hiszpanów, którzy sprzedali je genueńczykowi Francesco Marii Spinoli.
Dlaczego mła tak szczegółowo wylicza przedstawicieli dynastii Gonzagów z Sabionety? Bo należy im się, póki trwali to Sabioneta sobie radziła. Inne linie Gonzagów się miastu nie przysłużyły, choć tytuł książęcy Sabionety przytuliły. Nieciekawości zaczęły się już po śmierci Wespazjana, z powodu długotrwałego sporu o sukcesję małego księstwa, który przez około stulecie dzielił następców. Bardzo niemiło się zrobiło podczas panowania austriackiego i jeszcze bardziej niemiło podczas okupacji napoleońskiej, miasto utraciło ważne budowle, takie jak twierdza, zbrojownia i budynki za murami miejskimi. Grabieże i konfiskaty, zwłaszcza deportacja kolekcji antykwarycznej do Akademii Mantui w 1772 roku na mocy dekretu Marii Teresy, oraz spalenie Sali Konnej w Pałacu Książęcym w 1815 roku, pozbawiły miasto wielu prestiżowych zabytków. Obecnie ratuje się to, co się ostało, rewitalizowane w ciągu ostatnich dwudziestu pięciu lat zabytki zaczynają odzyskiwać blask. Prosto nie jest ale już sam układ urbanistyczny wart nakładów pracy i środków. W 2008 roku Sabbioneta, wraz z Mantuą, została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO ze względu na swój wyjątkowy status urbus idealis. Według komisji UNESCO, Sabbioneta jest wręcz doskonałym przykładem zastosowania renesansowych teorii projektowania miasta idealnego.
Wespazjan pewnie byłby zachwycony. Leży sobie dziś w kościele Incoronata z 1590 roku, w którym mieści się jego mauzoleum. Szczęśliwie historia by la dość łaskawa dla pałacu, w którym zmarł. Palazzo Grande dzielnie stoi z tymi dwoma piętrami, portykiem i centralną wieżyczką przy Piazza Ducale. Niewielki, ale elegancki. Baaardzo gustowny. No cóż, Wespazjana wychowała jego słynna ciotka, Giulia Gonzaga, uchodząca za kobietę z najlepszym gustem w Italii. Giulia była mecenaską wielu artystów, opiewali ją Ariosto i Bernardo Tasso, ojciec Torquata. Mocno zawróciła w głowie kardynałowi Ippolito di Medici, ale najdziwniejsza rzecz, jaka się jej przydarzyła z powodu posiadania zarówno urody, rozumu i dobrego gustu, to próba porwania jej przez piratów. Miasto Fondi zostało zaatakowane przez korsarza Barbarossę, który próbował porwać Giulię na rozkaz wielkiego wezyra Ibrahima, z zamiarem przekazania jej jako daru sułtanowi Sulejmanowi I Wspaniałemu, w nadziei że w ten sposób pozbędzie się wszechmocnej Hürrem, czyli Roksolany. Giulii udało się uniknąć porwania i uciec w skąpych ubraniach do Campodimele a Karol V zorganizował wyprawę na Tunis, aby zniszczyć bazę korsarzy Barbarossy, bo nie będzie nam tu nikt szlachetnych pań do haremów uprowadzał. Taka to sławna i przez wszystkich pożądana osoba osoba miała wpływ na kształtowanie się młodego Wespazjana. Nie ma się zatem co dziwić że okres największego rozkwitu w historii miasta przypadł na czas j rządów księcia Wespazjana Gonzagi Colonny.
Na mła chyba największe wrażenie zrobił Palazzo del Giardino, budynek przeznaczony na prywatną rezydencję księcia, zbudowany w latach 1578 - 1587. Pewnie dlatego ze uzupełniał go duży, włoski ogród. Ten pałac sąsiaduje z Galleria degli Antichi, trzecią co do wielkości po watykańskiej Galerii Map i florenckiej Galleria Uffizi renesansową, włoską galerią, zbudowaną w latach 1584 - 1586. Sabioneta posiadała też teatr, pierwszy europejski przykład stałego teatru umieszczonego w budynku specjalnie wybudowanym, tak różny od teatrów elżbietańskiej Anglii. Możecie mu się przyjrzeć na zdjątku nr 20. Został zbudowany w latach 1588 - 1590 według projektu architekta z Vicenzy, Vincenza Scamozziego, którego tak pięknie sportretował Veronese. Jest to wyraźny przykład nowoczesnego teatru ze względu na obecność bardzo innowacyjnych jak na tamte czasy elementów, takich jak: niezależna fasada, zróżnicowany system wejść, wieloliniowy kształt cavei, pochylona orkiestra, zaplecze wyposażone w garderoby dla komików i muzyków. Przestrzeń teatralna balansująca między tradycją a innowacją, niejako synteza kultury teatralnej XVI wieku z widokami na przyszłość. Niestety mła nie zwiedziła żadnego z obiektów, święta sjesta trwała a mła miała przed sobą zwiedzania Camera degli Sposi w Palazzo Ducale w Mantui. Mimo zachęt naprawdę miłych ludzi z informacji turystycznej musiała jechać dalej i zostawić za sobą miasteczko z obrazów Giorgio Chirico.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz